Қазақстан Республикасы Ғылым мен Жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің мемлекеттік қаржыландыруы бойынша №AP26100389
Қазақстандағы күтім экономикасын дамыту үшін есептелетін жалпы тепе-теңдік моделі (CGE): жұмыспен қамтуды және гендерлік теңдікті ілгерілету.
Қаңтар 2025 – Желтоқсан 2027
Жоба туралы
Бұл жоба Қазақстан экономикасын әрбір қоғам мүшесінің әл-ауқатына бағытталған әлеуметтік бағдарланған экономикаға трансформациялауға жәрдемдесуге бағытталған.
Біз балалар мен қарттарға күтім көрсету жүйесін талдау және жетілдіру үшін бірегей макроэкономикалық модель әзірлейміз. Бұл жүйе - елдің экономикалық өсімі, гендерлік теңдігі және қоғамдық әл-ауқатының негізгі тетігі болып табылады.
Біз балалар мен қарттарға күтім көрсету жүйесін талдау және жетілдіру үшін бірегей макроэкономикалық модель әзірлейміз. Бұл жүйе - елдің экономикалық өсімі, гендерлік теңдігі және қоғамдық әл-ауқатының негізгі тетігі болып табылады.
Жобаның негізгі бағыттары:
Күтім экономикасы
Балалар мен қарттарға күтім жасауға арналған ақылы және ақысыз еңбекті талдау. Бұл экономикадағы бағаланбай келе жатқан, бірақ аса маңызды сектор.
Макроэкономикалық
модельдеу
модельдеу
Қазақстанда күтім секторы бойынша алғашқы есептелетін жалпы тепе-теңдік моделін (CGE) әзірлеу. Бұл әртүрлі саяси шешімдердің ықпалын болжауға арналған маңызды қадам.
Гендерлік теңдік
Күтім көрсету жүйесін жетілдіру, яғни әйелдердің экономикалық құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған мемлекеттік саясаттың негізгі бағыты.
Мәселенің өзектілігі
Дәстүрлі экономикалық модельдер ақысыз күтім еңбегі мен
макроэкономикалық көрсеткіштердің өзара байланысын толықтай ашып көрсете алмайды, өйткені ақысыз еңбек
талдаудан тыс қалады (C icowiez және Lofgren , 2023). Бұл жағдай болжамдардың дәл еместігіне және тиімсіз саяси шешімдердің қабылдануына әкелуі мүмкін. Біздің жоба осы олқылықтың орнын толтыруға бағытталған - ол үшін Қазақстандағы экономикалық саясатты әзірлеу барысында күтім секторын көрінетін етуге мүмкіндік беретін заманауи макроэкономикалық модель әзірленеді
Аталмыш дереккөздер:
Дәстүрлі экономикалық модельдер ақысыз күтім еңбегі мен
макроэкономикалық көрсеткіштердің өзара байланысын толықтай ашып көрсете алмайды, өйткені ақысыз еңбек
талдаудан тыс қалады (C icowiez және Lofgren , 2023). Бұл жағдай болжамдардың дәл еместігіне және тиімсіз саяси шешімдердің қабылдануына әкелуі мүмкін. Біздің жоба осы олқылықтың орнын толтыруға бағытталған - ол үшін Қазақстандағы экономикалық саясатты әзірлеу барысында күтім секторын көрінетін етуге мүмкіндік беретін заманауи макроэкономикалық модель әзірленеді
Аталмыш дереккөздер:
- Cicowiez, Mar tin & Lofgren , Hans , 2023 . "Child and elderly care in Sout h Korea: policy analysis wit h a gendered , care-focused computable general equilibrium model" , Philippine Review of E conomics , University of t he Philippines School of E conomics and Philippine Economic Society , vol. 60(1 ), pages 19-64 , June, 2023.
Жобаның мақсаты
Негізгі мақсат – қамқорлық секторына бағытталған макроэкономикалық үлгіні (CGE) әзірлеу арқылы Қазақстандағы күтім жүйесін жетілдіру жолдарын анықтау.
Бұл модель
- Күтім саласындағы саясат нәтижелерін дәлірек болжауға;
- Мемлекеттік саясаттың әртүрлі сценарийлерін талдауға;
- Салық түсімдері, жұмыспен қамту және тұтынуға әсерін үй шаруашылықтарының түрлері бойынша бағалауға мүмкіндік береді.
Жобаның міндеттері
01/01/2025 - 30/08/2025
Қазақстандағы күтім жүйесін талдау жүргізіледі, оған күтім саласына әсер ететін нормативтік-құқықтық актілерді, сондай-ақ сектор бойынша деректерді жинау және дайындау кіреді.
01/09/2025 - 15/11/2025
Уақытты пайдалану жөніндегі ұлттық үй шаруашылықтары зерттеулерінде, жұмыспен қамту туралы зерттеулерде және «Гендер және ұрпақ » зерттеуінде қамтылмаған күтім түрлерін ескеретін қосымша деректер әзірленеді. Осы мақсатта арнайы сауалнама жүргізіледі.
01/01/2026 - 30/06/2026
Қазақстан үшін күтім секторына
бағытталған жаңа есептелетін жалпы тепе-
теңдік моделі (CGE) әзірленеді. Бұл модель
күтім саласындағы мемлекеттік саясаттағы
өзгерістердің салдарын модельдеу және
талдау үшін қолданылады.
бағытталған жаңа есептелетін жалпы тепе-
теңдік моделі (CGE) әзірленеді. Бұл модель
күтім саласындағы мемлекеттік саясаттағы
өзгерістердің салдарын модельдеу және
талдау үшін қолданылады.
Күтім саласындағы мемлекеттік саясатты кеңейту сценарийлерін модельдеу жоспарлануда, оған күтімге жұмсалатын мемлекеттік шығындарды арттыру, сондай-ақ салық түсімдері, жұмыспен қамту және
тұтынуға әсерін үй шаруашылықтары тұрғысынан талдау кіреді.
тұтынуға әсерін үй шаруашылықтары тұрғысынан талдау кіреді.
Қазақстандағы күтім жүйесін жетілдіру
бойынша ұсыныстар есептелетін жалпы
тепе-теңдік моделін пайдалану арқылы
әзірленеді.
бойынша ұсыныстар есептелетін жалпы
тепе-теңдік моделін пайдалану арқылы
әзірленеді.
Зерттеу нәтижелерін қорытындылау және
ғылыми мақалалар даярлау көзделуде: -кемінде 2 (екі) мақала немесе шолу рецензияланатын ғылыми журналдарда (Social Science Citation Index, Arts and Humanities Citation Index, Web of Science немесе Scopus базасында CiteScore көрсеткіші кемінде 50 болатын ); – сондай-ақ КОКНВО ұсынған шетелдік және (немесе) отандық рецензияланатын басылымдарда мақалалар немесе шолулар
жарияланады.КОКНВО .
ғылыми мақалалар даярлау көзделуде: -кемінде 2 (екі) мақала немесе шолу рецензияланатын ғылыми журналдарда (Social Science Citation Index, Arts and Humanities Citation Index, Web of Science немесе Scopus базасында CiteScore көрсеткіші кемінде 50 болатын ); – сондай-ақ КОКНВО ұсынған шетелдік және (немесе) отандық рецензияланатын басылымдарда мақалалар немесе шолулар
жарияланады.КОКНВО .
01/07/2026 - 01/11/2026
01/01/2027 - 01/05/2027
01/01/2027 - 01/11/2027
4
5
6
МЕТОДОЛОГИЯ
Қазақстандағы күтім
секторын талдау
секторын талдау
Күтім секторы бойынша
мәліметтерді жинау және
дайындау
мәліметтерді жинау және
дайындау
Есептелетін жалпы тепе-теңдік (CGE) моделін жасау
Күтім саясаты симуляциясын іске қосу
Жоба тобы
Ғылыми жетекші:
- Майгуль Саиновна Нугманова – экономика ғылымдарының кандидаты, Нархоз университетінің Гендерлік экономика зерттеу орталығының директоры. Гендерлік зерттеулер саласында үлкен тәжірибесі бар, Дүниежүзілік банктің гендерлік сарапшысы ретінде жұмыс істеген, сондай-ақ Қазақстан мен Өзбекстандағы күтім экономикасына арналған БҰҰ Даму бағдарламасының (ПРООН) жобаларын басқарған.
Халықаралық кеңесшілер мен сарапшылар:
- Meurs Mieke Elizabeth – PhD, АҚШ-тағы Американдық университеттің профессоры, «Гендерлік талдау экономикада» бағдарламасының директоры. Әлемнің әртүрлі елдерінде зерттеу жүргізу тәжірибесі бар гендерлік экономика бойынша халықаралық сарапшы.
- Martin Cicowiez – PhD, Аргентинадағы Ла-Плата ұлттық университетінің профессоры. Жетекші макроэкономист және саясатты бағалау үшін CGE-модельдерді қолдану саласындағы жетекші маман, күтім секторына арналған модельдерді әзірлеу бойынша мол тәжірибеге ие.
- Sevag Agop – PhD, Армениядағы Американдық университеттің профессоры. SAM моделін әзірлеудегі жетекші маман.
- Майгуль Саиновна Нугманова – экономика ғылымдарының кандидаты, Нархоз университетінің Гендерлік экономика зерттеу орталығының директоры. Гендерлік зерттеулер саласында үлкен тәжірибесі бар, Дүниежүзілік банктің гендерлік сарапшысы ретінде жұмыс істеген, сондай-ақ Қазақстан мен Өзбекстандағы күтім экономикасына арналған БҰҰ Даму бағдарламасының (ПРООН) жобаларын басқарған.
Халықаралық кеңесшілер мен сарапшылар:
- Meurs Mieke Elizabeth – PhD, АҚШ-тағы Американдық университеттің профессоры, «Гендерлік талдау экономикада» бағдарламасының директоры. Әлемнің әртүрлі елдерінде зерттеу жүргізу тәжірибесі бар гендерлік экономика бойынша халықаралық сарапшы.
- Martin Cicowiez – PhD, Аргентинадағы Ла-Плата ұлттық университетінің профессоры. Жетекші макроэкономист және саясатты бағалау үшін CGE-модельдерді қолдану саласындағы жетекші маман, күтім секторына арналған модельдерді әзірлеу бойынша мол тәжірибеге ие.
- Sevag Agop – PhD, Армениядағы Американдық университеттің профессоры. SAM моделін әзірлеудегі жетекші маман.
- Зерттеу тобы:
- Жанар Жұмағалиқызы Арғынбаева – PhD, Нархоз университетінің ғылым және коммерцияландыру жөніндегі вице-президенті.
- Анастасия Владимировна Липовка – PhD, Almaty Management University. Алишер Тлеубаев – PhD, постдокторант, Назарбаев университеті.
- Абылай Тұрсын – PhD докторанты, аға оқытушы, SDU University.
- Алексина Владиленовна Ли – магистр, психолог, тьютор.
- Серікбай Алтынай – магистрант, Almaty Management University.
- Жансая Бейсенбайқызы – PhD докторанты, Нархоз университеті.
Күтілетін ғылыми және практикалық нәтижелер:
Қазақстан үшін әзірленген CGE-модель, ол гендерлік аспектілерді ескере отырып, макроэкономикалық
саясатты талдау мен болжаудың маңызды құралына айналады.
саясатты талдау мен болжаудың маңызды құралына айналады.
Қазақстандағы күтім жүйесінің қазіргі жағдайы туралы талдамалық есеп, онда заңнама мен қызмет көрсету
саласындағы олқылықтар анықталады.
саласындағы олқылықтар анықталады.
Елдегі күтім жүйесін жетілдіру бойынша мемлекеттік органдарға арналған ғылыми негізделген ұсынымдар
Кадрлық әлеуетті арттыру: жас ғалымдар мен PhD-докторанттар макромодельдеу дағдыларын меңгереді, бұл Қазақстанның ғылыми әлеуетін күшейтеді.
Жоспарланған жарияланымдар
- Web of Science (Q1–Q2) және Scopus (CiteScore кемінде 50) базаларында индекстелген жетекші ғылыми журналдарда кемінде 2 мақала жариялау;
- КОКНВО ұсынған рецензияланатын отандық және шетелдік басылымдарда кемінде 4 мақала жариялау.
Жаңалықтар
Жоба тобы күтім экономикасы бойынша халықаралық конференцияға қатысты. Моңғолия, Ұлан-Батор, 18-21 қыркүйек.
15.10.2025
15.10.2025
2025 жылғы 18–21 қыркүйек аралығында біздің зерттеу жобасының қатысушылары – жоба жетекшісі Майгүл Нұғманова, зерттеу тобының мүшесі Абылай Тұрсын және халықаралық кеңесші Мике Меурс – «Экономика және гендер : күтім экономикасы» атты халықаралық конференцияға қатысып, Моңғолияның Ұлан-Батор қаласында өз жобаларын таныстырды.
Конференцияны Моңғолия ұлттық университеті (NUM) ұйымдастырды. Іс-шараға Канада, Оңтүстік Корея, АҚШ, Аргентина, Жапония және Қазақстанды қоса алғанда, оннан астам елден келген жетекші ғалымдар, саясаткерлер және азаматтық қоғам өкілдері қатысты. Бұл конференция күтім экономикасы саласындағы соңғы ғылыми зерттеулер мен саясаттық әзірлемелермен алмасудың маңызды алаңына айналды .
Біздің топ үшін басты сәттердің бірі – жоба жетекшісі Майгуль Нугманованың баяндамасы болды. Ол өз сөзінде зерттеу жобасының мақсаттары мен міндеттерін, сондай-ақ Қазақстандағы күтім жүйесін дамыту үшін оның маңыздылығын таныстырды.
Негізгі бағдарламадан бөлек, қатысушылар бірқатар ерекше іс-шараларға қатысты :
Халықаралық жетекші сарапшылар өткізген бұл тренинг біздің жобаның негізгі мақсаттарының бірі – Қазақстандағы күтім экономикасын талдау үшін есептелетін жалпы тепе-теңдік моделін (CGE) әзірлеуге тікелей үлес қосады.
Конференцияға қатысу біздің жобамыздың нәтижелерін таныстырумен қатар, халықаралық ғылыми байланыстарды нығайтуға, сондай-ақ жобаны одан әрі дамыту үшін құнды білім мен тәжірибе алуға мүмкіндік берді.
Конференцияны Моңғолия ұлттық университеті (NUM) ұйымдастырды. Іс-шараға Канада, Оңтүстік Корея, АҚШ, Аргентина, Жапония және Қазақстанды қоса алғанда, оннан астам елден келген жетекші ғалымдар, саясаткерлер және азаматтық қоғам өкілдері қатысты. Бұл конференция күтім экономикасы саласындағы соңғы ғылыми зерттеулер мен саясаттық әзірлемелермен алмасудың маңызды алаңына айналды .
Біздің топ үшін басты сәттердің бірі – жоба жетекшісі Майгуль Нугманованың баяндамасы болды. Ол өз сөзінде зерттеу жобасының мақсаттары мен міндеттерін, сондай-ақ Қазақстандағы күтім жүйесін дамыту үшін оның маңыздылығын таныстырды.
Негізгі бағдарламадан бөлек, қатысушылар бірқатар ерекше іс-шараларға қатысты :
- Далалық сапар : Төв аймағына жасалған сапар барысында малшы отбасыларымен ақысыз күтім еңбегі мәселелері бойынша бейресми пікір алмасулар өтті.
- Martin Cicowiez және Maria Floro өткізген арнайы тренинг: Конференцияның соңғы күні күтім экономикасына арналған гендерлік тұрғыдан сезімтал және кеңейтілген макроэкономикалық модельдерді құру бойынша оқыту семинарына арналды. Бұл тренингке Майгуль Нугманова, Мике Меурс, Абылай Тұрсын және зерттеу тобының мүшесі Алишер Тлеубаев қатысты.
Халықаралық жетекші сарапшылар өткізген бұл тренинг біздің жобаның негізгі мақсаттарының бірі – Қазақстандағы күтім экономикасын талдау үшін есептелетін жалпы тепе-теңдік моделін (CGE) әзірлеуге тікелей үлес қосады.
Конференцияға қатысу біздің жобамыздың нәтижелерін таныстырумен қатар, халықаралық ғылыми байланыстарды нығайтуға, сондай-ақ жобаны одан әрі дамыту үшін құнды білім мен тәжірибе алуға мүмкіндік берді.
«Климат, денсаулық және қоршаған ортаның байланысын зерттеу» халықаралық конференциясына қатысу (Доха, Катар, 25-26 қазан, 2025 ж.)
21.11.2025
21.11.2025
Жоба менеджері климаттың өзгеруі, қоршаған ортаның ластануы және адам денсаулығы арасындағы өзара байланыстарға арналған CHE2025: «Климат, денсаулық және қоршаған ортаның байланысын зерттеу» халықаралық конференциясына қатысты. Конференция MENA аймағындағы негізгі проблемаларды талқылауға және тұрақты денсаулық сақтау, әлеуметтік қорғау, балалар мен қарттарға күтім көрсету саласындағы жаһандық тәжірибені біріктіруге бағытталған.
CHE2025 бағдарламасы пленарлық отырыстарды, сарапшылық панельдерді және келесі тақырыптарға бағытталған практикалық семинарларды қамтыды:
• денсаулыққа климаттық факторлардың және қоршаған ортаның нашарлауының әсері;
• әлеуметтік қорғау және әлеуметтік қамсыздандыру; балалар мен қарттарға күтім жасау;
• тұрақты қала құрылысы және денсаулық сақтау жүйелері;
• тамақ-энергия-су-денсаулық байланысы.
Жұмыс кездесулері және халықаралық ынтымақтастық (Доха, 23 қазан – 2 қараша, 2025 ж.)
Сапар барысында жоба жетекшісі Катардың жетекші университеттері мен ұйымдарының өкілдерімен бірқатар кездесулер өткізді, соның ішінде:
• Марафи Абдельхамед Дафаалла, Араб жастарының климаттық қозғалысының қауымдастықты дамыту бағдарламаларының директоры;
• Вейл Корнелл Катардағы Халық денсаулығы институты;
• Денсаулық сақтау саласындағы мәдени құзыреттілік орталығы.
Талқылаулар әлеуметтік әділеттілікке, тұрақты дамуға, балалар мен қарттарға күтім көрсету жүйелеріне, климат пен әлеуметтік өзгерістер жағдайында қоғамның әл-ауқатын нығайтуға қатысты тақырыптардың кең ауқымын қамтыды. Күтімді басқару тәжірибесіне, денсаулық сақтаудағы мәдени-сезімтал тәсілдерге, қоғамдық денсаулық сақтаудағы экологиялық факторлардың рөліне, отбасылардың, осал топтар мен жергілікті қауымдастықтың тұрақтылығын нығайтуға ерекше назар аударылды.
Кездесулер Катар мен халықаралық серіктестер арасында жүзеге асырылып жатқан жоба туралы ақпаратты кеңінен таратуға, халықаралық сарапшылармен білім алмасуды тереңдетуге және одан әрі ынтымақтастыққа негіз қалауға ықпал етті. Сапар Таяу Шығыс аймағындағы кәсіби желіні айтарлықтай кеңейтіп, болашақ бірлескен зерттеулер, деректер алмасу және ұзақ мерзімді халықаралық серіктестікті дамыту үшін жаңа мүмкіндіктер ашты.
CHE2025 бағдарламасы пленарлық отырыстарды, сарапшылық панельдерді және келесі тақырыптарға бағытталған практикалық семинарларды қамтыды:
• денсаулыққа климаттық факторлардың және қоршаған ортаның нашарлауының әсері;
• әлеуметтік қорғау және әлеуметтік қамсыздандыру; балалар мен қарттарға күтім жасау;
• тұрақты қала құрылысы және денсаулық сақтау жүйелері;
• тамақ-энергия-су-денсаулық байланысы.
Жұмыс кездесулері және халықаралық ынтымақтастық (Доха, 23 қазан – 2 қараша, 2025 ж.)
Сапар барысында жоба жетекшісі Катардың жетекші университеттері мен ұйымдарының өкілдерімен бірқатар кездесулер өткізді, соның ішінде:
• Марафи Абдельхамед Дафаалла, Араб жастарының климаттық қозғалысының қауымдастықты дамыту бағдарламаларының директоры;
• Вейл Корнелл Катардағы Халық денсаулығы институты;
• Денсаулық сақтау саласындағы мәдени құзыреттілік орталығы.
Талқылаулар әлеуметтік әділеттілікке, тұрақты дамуға, балалар мен қарттарға күтім көрсету жүйелеріне, климат пен әлеуметтік өзгерістер жағдайында қоғамның әл-ауқатын нығайтуға қатысты тақырыптардың кең ауқымын қамтыды. Күтімді басқару тәжірибесіне, денсаулық сақтаудағы мәдени-сезімтал тәсілдерге, қоғамдық денсаулық сақтаудағы экологиялық факторлардың рөліне, отбасылардың, осал топтар мен жергілікті қауымдастықтың тұрақтылығын нығайтуға ерекше назар аударылды.
Кездесулер Катар мен халықаралық серіктестер арасында жүзеге асырылып жатқан жоба туралы ақпаратты кеңінен таратуға, халықаралық сарапшылармен білім алмасуды тереңдетуге және одан әрі ынтымақтастыққа негіз қалауға ықпал етті. Сапар Таяу Шығыс аймағындағы кәсіби желіні айтарлықтай кеңейтіп, болашақ бірлескен зерттеулер, деректер алмасу және ұзақ мерзімді халықаралық серіктестікті дамыту үшін жаңа мүмкіндіктер ашты.
